Кўрилди

Коррупция иқтисодиётнинг вирусидир

Коррупция аслида маълум бир мамлакат ихтироси эмас. Ундан озод бўлган ягона мамлакат йўқ. Коррупция давлатни бутун тарихи давомида кузатиб боради. У қадимги даврларда Хитой, Миср, Греция давлатларида танилган. Коррупция замонавий мамлакатларда, шу жумладан, энг ривожланган демократик анъаналарга эга мамлакатларда ҳам мавжуд.

Европа тикланиш ва тараққиёт банки иштирокида ўтказилган тадқиқотга кўра, сўралган Ғарблик ишбилармонларнинг 45 фоизи пора бериш Марказий ва Шарқий Европада одатий ҳол, 80 фоизи пора бериш харажатлари оқланганлигини кўрсатди.

Жаҳон банки мутахассислари коррупцияни ҳозирги замоннинг асосий иқтисодий муаммоси деб билишади. Коррупцияни бизнесга қўшимча солиқ сифатида кўриб чиққанларида, ушбу солиқ ставкасининг ҳар бир фоизга ошиши мамлакат иқтисодиётига тўғридан-тўғри сармоялар оқимини беш фоизга камайтиради ва инвес- тициялар ҳажмига таъсир қилади, бу корпоратив даромад солиғининг 20 фоизга камайишига тенглиги аниқланган.

Коррупциявий бюрократия иқтисодий муносабатларнинг асосий омилига айланди. Мулк- ни хусусийлаштириш ва қайта тақсимлаш, фойдали бозорларга кириш, рақобатчиларга қарши курашиш, фойдали аукцион ва тендерларда афзалликларга эришиш, имтиёзли кредитлар ва экспорт квоталари, инвестиция лойиҳаларига буюртмалар, имтиёзли экспортга кириш, давлат бюджетини тақсимлаш ва қайта тақсимлаш ва бошқа иқтисодий аҳамиятга эга ҳаракатлар, масалан, қоида тариқасида, улар коррупцияга оид ҳуқуқбузарликлар билан бирга келади. Бузуқ муносабатлар орқали йирик бизнес нафақат иқтисодий, балки сиёсий мақсад ва вазифаларни ҳам англайди, сиёсий партиялар ва ҳаракатларга таъсир қилади.

Шундай қилиб, коррупция жиноий хизматларнинг фаол элементи бўлиб, унга талаб мавжуд. Ҳокимият органларининг ҳаддан ташқари бюрократизацияси, уларнинг аҳоли билан муносабатлари, айниқса жисмоний ва юридик шахсларнинг иқтисодий манфаатлари соҳасида, давлат аппарати лицензиялаш ваколатларининг ортиқча бўлиши ва бюрократик ихтиёрийлик соҳаси, номукаммаллиги ва маъмурий, иқтисодий (биринчи   нав- батда солиқ) қонунчилик тадбиркорларни ва     бошқа фуқароларни ҳокимият билан коррупция муносабатларини ўрнатишга, иқтисодиётнинг соя секторини яратишга мажбур қилади.

Ўзининг кўлами ва кенг тарқалган табиати билан коррупция, айниқса, оммавий коррупция ҳар куни улкан одамларни ўзининг енгилмаслигига «ишонтиради». Сўровда қатнашган фуқароларнинг фақат озгина қисми ушбу ҳодисага қарши муваффақиятли курашиш мумкин деб ҳисоб- лайди, фақат иқтисодиётдаги ижобий ўзгаришлар билан. Бундай паст кўрсаткичда акс этган пессимизм коррупцияга қарши курашнинг заиф самарадорлигини акс эттиради.

Ҳеч бир давлат коррупцияни бутунлай йўқ қила олмади. Аммо унинг чегарасини мамлакатнинг хавфсизлигига таҳдид қилишдан олдин юзага келадиган ҳодиса характерини йўқотадиган ва ҳокимиятнинг ташқи кўриниши ва давлатнинг моҳиятини аниқлашни тўхтатадиган даражага тушириш мумкин ва зарур. Кўпгина мамлакатлар бунга эришдилар, хусусан, Англия, Дания, Скандинавия давлатлари, Сингапур, Малайзия. Польшада бу йўлда аниқ ютуқлар мавжуд.

Коррупцияга қарши кураш, инсонпарварлик таълими, одамларнинг мактабдан бошлаб ижобий қадрият йўналишини тарбиялаш, унинг барча қатламлари ва ҳар бир инсоннинг билим ва маданиятга киришини таъминлаш, жамият ва давлатнинг саъй-ҳаракатларини бирлаштириш орқали аҳолининг ақл-идрокини ошириш, сиёсий кучлар ва оммавий ахборот воситалари, корруциянинг сабаблари ва шароитларини йўқ қилишга, жамиятда унга нисбатан муросасизлик муҳитини яратишга қаратилган асосий аҳамиятга эга.

Коррупцияни жамоат назорати даражасига тушириш йўлларини иқтисодий ўзгаришларни, мулкчилик муносабатларини тартибга солиш, ҳаддан ташқари давлат бошқарувини йўқ қилиш, иқтисодиётда ва одамлар ҳаётининг бошқа соҳаларида бюрократик ихтиёр доирасини чеклаш, эркин иқтисодий фаолият учун зарур шарт-шароитларни яратишда кўриш керак. Давлат раҳбарининг фармони билан коррупцияга қарши курашиш ва манфаатлар тўқнашувини ҳал қилиш бўйича иккита ихтисослаштирилган комиссиядан иборат Коррупцияга қарши кураш агентлиги ташкил этилди. Агентликни ташкил этиш тўғрисидаги қарор коррупцияга қарши курашиш давлат тизимини ривожлантириш йўлидаги шубҳасиз қадамдир. Ушбу муаммони мамлакат Президентининг шахсий назорати остига олиши ўз-ўзидан ушбу хавфли ҳодисага қарши курашни кучайтиришга кучли туртки беради.

 

Нодир ШАРИПОВ,

Ўзбекистон

Республикаси Бош

прокуратурасининг

коррупцияга қарши

курашиш соҳасида-

ги чора-тадбирлар-

ни мувофиқлашти-

риш бошқармасини

бошқарма

прокурори. 

Дўстларингизга улашинг:

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *